Jak leczyć fibromialgię?

lek. Zofia Guła / Karolina Krawczyk

Kto powinien leczyć fibromialgię? Które leki są skuteczne? Jakie postępowanie niefarmakologiczne warto wdrożyć? - na pytania odpowiada dr hab. med. Marcin Siwek, specjalista psychiatra, kierownik Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ CM.


Fot. iStock.com

Karolina Krawczyk: Kto według Pana powinien być lekarzem prowadzącym pacjenta z fibromialgią, zwłaszcza w zakresie farmakoterapii?

Dr hab. med. Marcin Siwek: Trzeba mieć świadomość, że fibromialgia jest chorobą na pograniczu różnych specjalności, m.in. psychiatrii, reumatologii i neurologii. To sprawia, że pacjenci często są leczeni przez kilku specjalistów.

Osobiście uważam, że diagnozowaniem i leczeniem fibromialgii może się zajmować każdy lekarz (niezależnie od specjalności), który posiada odpowiednią wiedzę na temat obrazu klinicznego i zasad postępowania w tej chorobie. Ważne jest, aby lekarz podejmujący się leczenia fibromialgii był otwarty i gotowy na współpracę z innymi specjalistami, ponieważ pacjent z tą chorobą to często pacjent „wielospecjalistyczny”. Wymaga on konsultacji po pierwsze - na etapie diagnostyki różnicowej, po drugie - w zakresie leczenia często chorób współwystępujących z fibromialgią. U pacjentów z diagnozą fibromialgii często (częściej niż w populacji ogólnej) stwierdza się m.in.: inne nakładające się zespoły bólowe (np. napięciowe, czy migrenowe bóle głowy; ból w miednicy mniejszej, chroniczny ból pleców etc.), zespół jelita drażliwego, chorobę refluksową, otyłość, zespół niespokojnych nóg, nadreaktywność pęcherza moczowego, zespół Raynauda, choroby zapalne i wiele innych. Bardzo ważnym aspektem leczenia fibromialgii może się okazać konsultacja psychiatryczna oraz psychologiczna – ze względu na wiodącą rolę leków psychotropowych oraz znaczący udział oddziaływań psychologicznych w leczeniu tej choroby, a także olbrzymi wskaźnik współchorobowości fibromialgii z depresją, spektrum zaburzeń dwubiegunowych oraz zespołami lękowymi.

Jak powinno wyglądać podejście terapeutyczne do pacjenta z fibromialgią? Które techniki niefarmakologiczne są najbardziej skuteczne?

Pierwszym bardzo ważnym krokiem w ramach oddziaływań niefarmakologicznych jest edukacja pacjenta na temat natury fibromialgii, dostępnych metod leczenia, udzielenie pacjentowi wsparcia emocjonalnego oraz stworzenie atmosfery pozwalającej na zawarcie aliansu terapeutycznego, w ramach którego pacjent będzie się czuł zachęcony i zmotywowany do wspólnej walki z chorobą. Należy przy tym pamiętać o empatii i cierpliwości. Pacjenci z fibromialgią często bywają napięci, sfrustrowani, zrezygnowani, rozdrażnieni, czy pozbawieni wiary w możliwość uzyskania pomocy – i to nie tylko ze względu na cierpienie wynikające z uciążliwych objawów, ale również dlatego, że zwykle mają za sobą historię „wędrowania” od specjalisty do specjalisty z ciągle nowymi diagnozami i nowymi, nieskutecznymi (wynikającymi z mylnych diagnoz) pomysłami terapeutycznymi.

Kolejnym elementem oddziaływań niefarmakologicznych może być zachęta do regularnej aktywności fizycznej, najlepiej w postaci ćwiczeń aerobowych lub oporowych o małej lub umiarkowanej intensywności (np. 30-60 minut, 3 razy w tygodniu). Poza tym należy pacjenta motywować i przekonywać do korzystania z różnych form oddziaływań psychoterapeutycznych, których zastosowanie może zmniejszyć nasilenie objawów fibromialgii i współwystępujących zaburzeń psychicznych oraz pozwolić na poprawę zdolności do radzenia sobie z ich negatywnymi konsekwencjami. Przykładem wartych do włączenia w plan terapeutycznych technik mogą być: edukacja na temat higieny snu, terapia poznawczo-behawioralna bezsenności, program terapii poznawczo-behawioralnej dla pacjentów z chronicznym bólem, trening relaksacji i radzenia sobie ze stresem.

Istnieją również dane naukowe (są one jednak nieliczne i wymagają replikacji) sugerujące możliwość włączenia w plan terapeutyczny innych technik – np. medytacji, terapii opartej na uważności, jogi etc. Należy pamiętać, że wszystkie ww. oddziaływania mogą stanowić istotne uzupełnienie oraz formę próby potencjalizacji leczenia farmakologicznego, które w większości przypadków fibromialgii wydają się podstawowym i niezbędnym elementem planu terapeutycznego.

Które leki mają udowodnioną skuteczność w leczeniu fibromialgii?

Na początek warto podkreślić, że w fibromialgii nie sprawdzają się najczęściej niesteroidowe leki przeciwzapalne. Mogą one czasem przynosić pewien efekt terapeutyczny u pacjentów, u których na ból wynikający z fibromialgii nakładają się dolegliwości bólowe wynikające ze współwystępującej choroby np. o charakterze zapalnym/reumatoidalnym. Małą skuteczność wykazują również opioidy, których zastosowanie w fibromialgii może się wiązać z ryzykiem uzależnienia oraz wzrostu wrażliwości na ból.

Jak wynika z danych EBM (Evidence Based Medicine), najlepiej udokumentowaną skutecznością w leczeniu fibromialgii odznaczają się niektóre leki przeciwdepresyjne, co wydaje się zrozumiałe, biorąc pod uwagę ich wpływ na neurotransmisję serotoninergiczną i noradrenergiczną w układach antynocyceptywnych (a więc ośrodkowe „działanie przeciwbólowe”) oraz powiązania patofizjologiczne fibromialgii i depresji.

W pierwszej kolejności – jako leki najlepiej pod tym względem przebadane - należy wymienić tutaj duloksetynę, amitryptylinę i niedostępny w Polsce milnacipran. Istnieją również zachęcające i obiecujące doniesienia (wymagające jednak replikacji lub obserwacji klinicznych na większych grupach pacjentów lub z zastosowaniem lepszej metodologii) wskazujące na pozytywne działanie wenlafaksyny, trazodonu i agomelatyny. Co ciekawe, skuteczne leki przeciwdepresyjne działają w fibromialgii kompleksowo. Poza redukcją bólu (która w tym wypadku jest niezależna od obecności depresji lub jej nasilenia) i działaniem przeciwdepresyjnym czy przeciwlękowym, ich zastosowanie wiąże się z: redukcją męczliwości i porannej sztywności, zmniejszeniem nasilenia zaburzeń funkcji poznawczych, poprawą jakości snu, a także ogólną poprawą funkcjonowania i jakości życia.

Podobną do duloksetyny czy milnacipranu skutecznością i profilem działania klinicznego w fibromialgii odznacza się pregabalina – lek przeciwpadaczkowy o właściwościach przeciwbólowych wykorzystywanych w leczeniu neuropatii oraz właściwościach przeciwlękowych, znajdujących zastosowanie w farmakoterapii zespołu lęku uogólnionego i innych zaburzeń lękowych. Natomiast, jak wynika z najnowszych metaanaliz badań typu RCT (Randomized Controlled Trial), wbrew wcześniejszym pojedynczym doniesieniom, nieskuteczne w leczeniu objawów bólowych fibromialgii okazują się leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. Mogą one natomiast redukować nasilenie współwystępujących objawów depresyjnych.

dr hab. med. Marcin Siwek jest kierownikiem Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ CM. W Krakowskim Szpitalu Uniwersyteckim pełni funkcję Zastępcy Kierownika Oddziału Klinicznego Psychiatrii Dorosłych, Dzieci i Młodzieży oraz jest członkiem Komitetu Terapeutycznego Szpitala.
Zastępca Redaktora Naczelnego czasopisma „Medycyna Praktyczna – Psychiatria”. Autor i współautor wielu książek m.in.: „Dekalog leczenia depresji”; „Choroba Afektywna Dwubiegunowa – wyzwania terapeutyczne”; „Choroba Afektywna Dwubiegunowa – wyzwania diagnostyczne”; „Zaburzenia psychiczne w neurologii”; „Lęk w zaburzeniach psychicznych”; „Depresja – wiedzieć aby pomóc”; „Ból i depresja”.

Rozmawiała Karolina Krawczyk

Data utworzenia: 05.06.2018
Jak leczyć fibromialgię?Oceń:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Mikro skop
      2018-06-07 14:02
      Panie Docencie, panie doktor ! Błądzicie niemiłosiernie z tzw fibromialgią. To wszystko co piszecie wynika z infekcji wewnątrzkomórkowych organizmu chorego przez L-formy bakterii. L formy to bakterie pozbawione ściany komórkowej , są kilkanaście razy mniejsze od tych widzianych pod mikroskopem optycznym dlatego ich nie znajdowano do niedawna. Oznacza sie jednak RNA takich bakterii i zawsze występują u tych których WY klasyfikujecie jako z fibromialgia czy innymi podobnymi błędnymi nazwami. Trzeba przeleczyc chorego odpowiednim antybiotykiem drogi panie docencie !!! Tylko wy tego nie robicie w Polsce jeszcze bo nie czytacie nowej wiedzy! Antybiotyk nie działający na ścianę komórkowa np betalaktam no bo te bakterie nie maja ściany !!!!! Jaki antybiotyk? Musi pan sobie poczytać sam bo to byłoby już za dużo podpowiedzi z mojej strony!!!! Kupic prosze najnowszy amerykański podręcznik mikrobiologii klinicznej i tam wszystko jest!!! Tylko nie polska mikrobiologie bo to co wydajecie w pzwl to starocie przepisywane od 50 lat bez korekty i aktualizacji . Postęp jest olbrzymi! Łącznie z nowym antybiotykiem właśnie na L bakterie !!! O ile wiem nie ma go jeszcze w Polsce ale jest w USA . Nie bladzcie po manowcach z jakaś wydumana fibromialgią! Diagnozujcie infekcje bakteriamiodpowiedz
      • Ewa
        2018-06-11 14:11
        Proszę powiedzieć jaki to antybiotyk.Od lat cierpię na potworne bóle mięśni,stawów.Lekarze zdgignozowlai najpierw fibromialgię potem boreliozę.Byłam leczona ale bóle wróciły.Lekarze nie umijeą pomóc. mój mail ebax@gazeta.plodpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Fibromialgia - dlaczego tak trudno ją zdiagnozować?
    Na fibromialgię może cierpieć 2-5% społeczeństwa. Dane te wydają się jednak znacząco niedoszacowane, ze względu na małą czujność diagnostyczną specjalistów oraz mylenie fibromialgii z innymi chorobami - mówi dr hab. med. Marcin Siwek, psychiatra, kierownik Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ CM w Krakowie.
  • Jak leczyć fibromialgię?
    Kto powinien leczyć fibromialgię? Które leki są skuteczne? Jakie postępowanie niefarmakologiczne warto wdrożyć? - na pytania odpowiada dr hab. med. Marcin Siwek, specjalista psychiatra, kierownik Zakładu Zaburzeń Afektywnych Katedry Psychiatrii UJ CM.
  • Ruszyła akcja badań w kierunku osteoporozy
    Akcja badań gęstości kości, pomocnych we wczesnym wykrywaniu osteoporozy, wystartowała w poniedziałek 21 maja. Do końca września mobilne centrum densytometrycznych badań kości – Osteobus - zawita do stu polskich miejscowości.

Lekarze odpowiadają na pytania