Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii

Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologiiOceń:
(3.43/5 z 21 ocen)
lek. Zofia Guła, dr med. Mariusz Korkosz
Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii
Fot. Public Health Image Library (PHIL)

Poszczególne badania laboratoryjne powinno się wykonywać w zależności od występujących objawów i podejrzewanej choroby. Wykonywanie całego „panelu” badań jest w wielu przypadkach nieuzasadnione. Niektóre z nich wystarczy przeprowadzić tylko raz w życiu, inne służą do oceny aktywności choroby i dlatego powtarza się je co pewien czas. Poniżej omówiono badania, które najczęściej zleca się w praktyce reumatologicznej.

Badania świadczące o występowaniu stanu zapalnego

  • Zwiększenie (przyspieszenie) OB – trzeba pamiętać, że jest to wskaźnik nieswoisty (występuje również w wielu innych stanach, takich jak niedokrwistość, ciąża, zakażenia, choroby nowotworowe, po dużym wysiłku fizycznym, urazach i operacjach). W reumatologii często służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Zwiększenie stężenia CRP – podobnie jak OB jest nieswoistym wskaźnikiem stanu zapalnego. Bardzo duże zwiększenie stężenia CRP nasuwa podejrzenie ostrego zakażenia bakteryjnego. Służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Nieprawidłowości w morfologii krwi – często mamy do czynienia z umiarkowaną niedokrwistością (duża i szybko narastająca niedokrwistość wymaga pilnego kontaktu z lekarzem) i zwiększeniem liczby płytek krwi. W niektórych układowych chorobach tkanki łącznej występuje nieprawidłowa liczba białych krwinek, niedokrwistość i zmniejszona liczba płytek krwi.
  • Odchylenia w proteinogramie (badanie ilościowe i jakościowe białek krwi) - badanie to pozwala wykryć zwiększone stężenie białek uczestniczących w reakcji zapalnej i odróżnić ostry stan zapalny od przewlekłego.

Prawidłowy wynik powyższych badań przemawia przeciwko zapalnej chorobie stawów, choć jej nie wyklucza. W przypadku uzyskania nieprawidłowego wyniku konieczna jest dalsza diagnostyka w celu poszukiwania przyczyny stanu zapalnego (choroby reumatologicznej lub innej). Krew do badania należy pobierać na czczo, unikając wcześniejszego dużego wysiłku fizycznego.

Badania charakterystyczne dla poszczególnych chorób

RF (czynnik reumatoidalny) – zwiększone stężenie RF stwierdza się u większości pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (bardzo duże świadczy o dużej aktywności choroby i prognozuje jej cięższy przebieg). RF może się jednak pojawić również w innych chorobach, a także u osób zdrowych (zwłaszcza w starszym wieku).

Oznaczenie miana przeciwciał anty-CCP (przeciwciał przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi) – jest bardzo przydatnym badaniem w rozpoznawaniu reumatoidalnego zapalenia stawów. W przeciwieństwie do RF, zwiększone miano anty-CCP stwierdza się niemal wyłącznie u chorych na RZS, a pojawia się ono już na wczesnym etapie choroby.

Autoprzeciwciała to przeciwciała skierowane przeciwko różnym składnikom własnych komórek, pojawiające się w chorobach autoimmunologicznych.

  • Oznaczenie przeciwciał ANA (przeciwciał przeciwjądrowych) przeprowadza się w przypadku podejrzenia układowej choroby tkanki łącznej (tzw. kolagenozy). Na początku wykonuje się badanie ANA 1, czyli tzw. test przesiewowy stwierdzający, czy przeciwciała występują i jaki mają pod mikroskopem typ świecenia (np. homogenny, ziarnisty, obwodowy). W przypadku dodatniego wyniku ANA 1 wykonuje się dalsze testy (ANA 2 i ANA3), określające dokładny typ i miano przeciwciał. Niektóre typy przeciwciał wskazują na obecność poszczególnych chorób, np.:
    • anty-dsDNA i anty-Sm – na toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-SS-A (Ro) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy, toczeń noworodków
    • anty-SS-B (La) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-Scl-70 – na twardzinę układową
    • anty-RNP – na mieszaną chorobę tkanki łącznej
    • anty-Jo-1 – na zapalenie wielomięśniowe
    • anty-Mi-2 – na zapalenie skórno-mięśniowe
    • antyhistonowe na toczeń polekowy i toczeń rumieniowaty układowy.
    Trzeba zaznaczyć, że „słabo dodatni” wynik ANA może wystąpić również u zdrowych osób i sam w sobie nie świadczy o chorobie. Ujemny wynik ANA, zwłaszcza jeśli powtórzy się po pewnym czasie, często wystarcza do wykluczenia układowej choroby tkanki łącznej.

  • ANCA (przeciwciała przeciw cytoplazmie granulocytów obojętnochłonnych) – wskazują na układowe zapalenie naczyń krwionośnych.
  • aPl (przeciwciała antyfosfolipidowe) – występują w tzw. zespole antyfosfolipidowym, związanym ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych i położniczych (np. nawracających poronień). Zalicza się do nich przeciwciała antykardiolipinowe, przeciwko ß2-glikoproteinie-1 i antykoagulant toczniowy. Zespół antyfosfolipidowy często towarzyszy toczniowi układowemu – w chorobie tej należy oznaczyć miano aPl, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę, przed zastosowaniem estrogenów (np. w hormonalnej terapii zastępczej lub środkach antykoncepcyjnych), a także przed zabiegiem operacyjnym.

Stężenia składowych dopełniacza (głównie C3c, C4) – oznacza się w celu kontrolowania aktywności tocznia rumieniowatego układowego (zmniejszenie ich stężeń świadczy o zwiększeniu aktywności choroby).

HLA-B27 – jest markerem genetycznym grupy chorób, tzw. spondyloartropatii seronegatywnych (m.in. zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa i łuszczycowego zapalenia stawów). Badanie to wykonuje się raz w życiu. Dodatni wynik oznaczenia HLA-B27 uzyskuje się u około 8% populacji, z której tylko niektóre osoby chorują; nie świadczy więc od razu o chorobie, tak samo jak wynik ujemny jej nie wyklucza. Oznaczenie HLA-B27 jest przydatne u pacjentów z niepewnym rozpoznaniem, u których stwierdza się objawy choroby – dodatni wynik oznaczenia czyni rozpoznanie bardzo prawdopodobnym.

Stężenie kwasu moczowego oznacza się w przypadku podejrzenia dny moczanowej (zobacz: Dna moczanowa). Zwykle stwierdza się wówczas znaczne zwiększenie jego stężenia (hiperurykemię). Trzeba jednak pamiętać, że w trakcie ostrego napadu dny stężenie kwasu moczowego może być prawidłowe (dlatego z reguły konieczne jest powtarzanie oznaczeń). Sama hiperurykemia nie jest jeszcze chorobą – tylko u co piątej osoby ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego rozwija się dna moczanowa.

Inne badania

Lekarz może zalecić również wykonanie innych badań, np. w kierunku boreliozy i innych zakażeń, oznaczenia stężeń hormonów tarczycy, prolaktyny i witaminy D (w zależności od występujących objawów oraz podejrzewanej choroby).

Monitorowanie bezpieczeństwa leków

Monitorowanie bezpieczeństwa leków to bardzo ważny element bezpiecznego leczenia, szczególnie w przypadku chorób reumatycznych, w których leki przyjmuje się długotrwale i niekiedy w dużych dawkach. W zależności od stosowanej terapii wykonuje się różne badania; podstawowe to:

  • morfologia krwi
  • ocena czynności wątroby (zwykle ALT)
  • ocena czynności nerek (kreatynina).

Data utworzenia: 20.12.2011
Udostępnij:
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Izabela
      2017-07-04 20:16
      Dziś byłam u reumatologa odmówił mi skierowania na badanie w kierunku boreliozy, twierdził że nie ma do tego uprawnieńodpowiedz
    • Sarasara
      2017-05-14 23:06
      Witam, co oznacza test - P/ciala ds.DNA NCX IgG/elisa/ mam 331.44 IU/ml a norma jestodpowiedz
    • ULA
      2017-04-04 13:01
      Witam od pół roku bolą mnie stawy i mięśnie. Morfologia Ob i Crp Rf ok. Tarczyca ok. Enzymy wątrobowe ok. Borelioza wykluczona. Kreatynina ok. Ck ok. Ana 1 dodatni. Panel cały ujemny. Miano 1:1280. Bolą mnie nogi od kolana w dół. Czasem ciężko mi chodzić. Dopełniacze c3 i c4 w normie. Już nie wiem co robić. Reumatolog twierdzi że jestem do obserwacji raz w roku bo leczy się chorego człowieka a nie przeciwciała. Ja nie czuję się zdrową.odpowiedz
      • Małgosia
        2017-07-25 13:14
        Jestem lekarzem z prawie 50 -letnim stażem zawodowym . Proszę się nie "obserwować " przez rok tylko trzeba bezwzględnie dalej szukać przyczyny . Proszę oznaczyć poziom VitD3 , wykluczyć pasożyty , wykluczyć żółtaczkę typu C , zrobić badanie fosfatazy zasadowej i gammaglutamylotranspeptydazy, Proszę poprosić ortopedę o rezonans kręgosłupa. Wiem , że to bardzo trudne ale proszę znależc kogoś z lekarzy ,kto Pani pomoże postawić diagnozę .odpowiedz
      • Erik
        2017-07-24 23:12
        Witam Prosze blizej zainteresowac sie stowarzyszeniem SIDISodpowiedz
      • Alenka
        2017-04-09 13:12
        Dzień dobry Pani Ulo. Mam identyczne objawy jak Pani. Tylko dodatkowo mam przewlekła pokrzywke od 8 miesięcy. Najgorszy jest ten ból nóg. ANA tez wysoko dodatnie a pozostale wszystkie w panelu ujemne. A reumatolodzy twierdzą ze coś się tli ale na to żeby się wyklarowało potrzeba czasu. Ileż można się męczyć. To jest nie do zniesienia.odpowiedz
        • Erik
          2017-07-24 23:12
          Witam Prosze blizej zainteresowac sie stowarzyszeniem SIDISodpowiedz
    • Anna
      2017-03-16 22:13
      Witam. od 6 miesięcy doskwiera mi ból mięśnia podłopatkowego z prawej strony, następnie po około 3 miesiącach ból pojawił się w lewym barku i całej obręczy barkowej(mięśni) a od dwóch tygodni promieniuje przy lewym udzie.Poza tym nie mam żadnych objawów. Wszystkie wyniki z krwi a wiec OB,CRP, morfologia, kreatynina,kwas moczowy, lipidogram, jonogram (sód i potas). Jedna rzecz która mnie zaniepokoiła to ANA miano świecenie ziarniste 1:320 (słabo dodatni wynik) i 1 lutego w proteinogramie beta 1 globuliny podwyższone o 0,5% pozostałe frakcje białek czyli alfa i gamma OK. Dodam że nie mam żadnych skórnych ani stawowych problemów. Proszę mi napisać co to może być?odpowiedz
    • Ilona
      2016-10-29 11:11
      Witam, mam pytanie: mam 45 lat, doskwierał mi ból stawów w okolicach obu kostek, śródstopia lewej nogi, obydwu nadgarstków, łokci - szczególny ból łokcia prawego promieniujący naprzemiennie w kierunku ramienia lub nadgarstka - wyniki badań to CRP 8,55, ALT w normie, RF w normie podwyższony kwas moczowy 6,58, nieco podwyższona kreatynina 0,95, nieco podwyższone limfocyty i zaniżone bazofile - ból utrzymywał się stale przez około 5 miesięcy. Mam wrażenie że samopoczucie względem nieustannego bólu stawów polepszyło się po zabiegu ginekologicznym czyszczenia macicy czy to możliwe?odpowiedz
      • Maria
        2016-11-17 12:46
        prosze zacząc leczyc sie w kierunku filbiomialgiodpowiedz
    • irena szweda
      2016-07-21 16:42
      mam crp podwyższone i przeciwciała przeciwjądrowe ana ?duo-hep-2 - oznaczenie jakościowe rozcieńcieczenie 1:100 wynik słabo dodatni i rodzaj świecenia ziarnistyodpowiedz
      • EWA C.
        2017-03-06 18:43
        Proszę dotrzeć do logicznego reumatologa, bowiem choroba układowa tkanki łącznej prawdopodobnie rusza maleńkim krokiem. Na tym etapie ( słabo+) odmówią Pani leczenia i dalszych badań. Wszystko szanowni reumatolodzy opierają na NORMACH i tego się trzymają. Bardzo proszę OBSERWOWAĆ wszelkie objawy u siebie i zrobić ponowne badania. Podwyższone ANA słabo+ i CRP pokazują o stanie chorobowym. ZAPALENIE to można śmiało stwierdzić u Pani. Czego ono dotyczy to już praca dla reumatologa i to praca tak na poważnie, proszę nie dać się zbyć i nie czekać aż ANA osiągną normę, która nakaże reumatologowi wykonać szerszy pakiet badań, przy tym mianie ANA szczegółowe badania mogą już coś podpowiedzieć. Proszę tego pilnować, jeżeli reumatolog nie wejdzie z Panią we współpracę już teraz to proszę go zmienić. POWODZENIA.odpowiedz
    • Monika
      2016-07-18 17:15
      Witam robiłam dzis morfologię i min dwa wskaźniki CRP i RF II. CRP wyszło w normie, natomiast RF - 74,1. Czy wskazuje to na RZS czy raczej obydwa wskaźniki powinny być podwyższone? Dodam ze reszta morfologii jest w normieodpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

 

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Braki polskiej reumatologii
    W publicznych placówkach pracuje około 1000 lekarzy z ukończoną specjalizacją z reumatologii. Jak na 38-milionowy kraj to za mało, aby pacjentom zapewnić wystarczającą opiekę. Boimy się, że nie będzie miał nas kto leczyć - mówi Monika Zientek, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Młodych z Zapalnymi Chorobami Tkanki Łącznej „3majmy się razem”.
  • MZ: program profilaktyki osteoporozy w październiku
    W październiku prawdopodobnie ogłoszony zostanie program profilaktyki osteoporozy, który ma ograniczyć coraz częstsze złamania kości związane z tą chorobą – zapowiedział w środę 12 lipca w Warszawie Krzysztof Górski z Ministerstwa Zdrowia.
  • Osteoporoza rzadko leczona
    Do niedawna osteoporozę traktowano jedynie jako wynik starzenia się organizmu. Obecnie WHO uznaje ją za chorobę. Szacuje się, że w Polsce leczy się na nią zaledwie 10% chorych. Pacjenci po złamaniach osteoporotycznych są na ogół wypisywani z oddziałów bez diagnozy i leczenia.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies