Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii

Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologiiOceń:
(3.31/5 z 26 ocen)
lek. Zofia Guła, dr med. Mariusz Korkosz
Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologii
Fot. Public Health Image Library (PHIL)

Poszczególne badania laboratoryjne powinno się wykonywać w zależności od występujących objawów i podejrzewanej choroby. Wykonywanie całego „panelu” badań jest w wielu przypadkach nieuzasadnione. Niektóre z nich wystarczy przeprowadzić tylko raz w życiu, inne służą do oceny aktywności choroby i dlatego powtarza się je co pewien czas. Poniżej omówiono badania, które najczęściej zleca się w praktyce reumatologicznej.

Badania świadczące o występowaniu stanu zapalnego

  • Zwiększenie (przyspieszenie) OB – trzeba pamiętać, że jest to wskaźnik nieswoisty (występuje również w wielu innych stanach, takich jak niedokrwistość, ciąża, zakażenia, choroby nowotworowe, po dużym wysiłku fizycznym, urazach i operacjach). W reumatologii często służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Zwiększenie stężenia CRP – podobnie jak OB jest nieswoistym wskaźnikiem stanu zapalnego. Bardzo duże zwiększenie stężenia CRP nasuwa podejrzenie ostrego zakażenia bakteryjnego. Służy do monitorowania aktywności choroby.
  • Nieprawidłowości w morfologii krwi – często mamy do czynienia z umiarkowaną niedokrwistością (duża i szybko narastająca niedokrwistość wymaga pilnego kontaktu z lekarzem) i zwiększeniem liczby płytek krwi. W niektórych układowych chorobach tkanki łącznej występuje nieprawidłowa liczba białych krwinek, niedokrwistość i zmniejszona liczba płytek krwi.
  • Odchylenia w proteinogramie (badanie ilościowe i jakościowe białek krwi) - badanie to pozwala wykryć zwiększone stężenie białek uczestniczących w reakcji zapalnej i odróżnić ostry stan zapalny od przewlekłego.

Prawidłowy wynik powyższych badań przemawia przeciwko zapalnej chorobie stawów, choć jej nie wyklucza. W przypadku uzyskania nieprawidłowego wyniku konieczna jest dalsza diagnostyka w celu poszukiwania przyczyny stanu zapalnego (choroby reumatologicznej lub innej). Krew do badania należy pobierać na czczo, unikając wcześniejszego dużego wysiłku fizycznego.

Badania charakterystyczne dla poszczególnych chorób

RF (czynnik reumatoidalny) – zwiększone stężenie RF stwierdza się u większości pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (bardzo duże świadczy o dużej aktywności choroby i prognozuje jej cięższy przebieg). RF może się jednak pojawić również w innych chorobach, a także u osób zdrowych (zwłaszcza w starszym wieku).

Oznaczenie miana przeciwciał anty-CCP (przeciwciał przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi) – jest bardzo przydatnym badaniem w rozpoznawaniu reumatoidalnego zapalenia stawów. W przeciwieństwie do RF, zwiększone miano anty-CCP stwierdza się niemal wyłącznie u chorych na RZS, a pojawia się ono już na wczesnym etapie choroby.

Autoprzeciwciała to przeciwciała skierowane przeciwko różnym składnikom własnych komórek, pojawiające się w chorobach autoimmunologicznych.

  • Oznaczenie przeciwciał ANA (przeciwciał przeciwjądrowych) przeprowadza się w przypadku podejrzenia układowej choroby tkanki łącznej (tzw. kolagenozy). Na początku wykonuje się badanie ANA 1, czyli tzw. test przesiewowy stwierdzający, czy przeciwciała występują i jaki mają pod mikroskopem typ świecenia (np. homogenny, ziarnisty, obwodowy). W przypadku dodatniego wyniku ANA 1 wykonuje się dalsze testy (ANA 2 i ANA3), określające dokładny typ i miano przeciwciał. Niektóre typy przeciwciał wskazują na obecność poszczególnych chorób, np.:
    • anty-dsDNA i anty-Sm – na toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-SS-A (Ro) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy, toczeń noworodków
    • anty-SS-B (La) – na zespół Sjögrena, toczeń rumieniowaty układowy
    • anty-Scl-70 – na twardzinę układową
    • anty-RNP – na mieszaną chorobę tkanki łącznej
    • anty-Jo-1 – na zapalenie wielomięśniowe
    • anty-Mi-2 – na zapalenie skórno-mięśniowe
    • antyhistonowe na toczeń polekowy i toczeń rumieniowaty układowy.
    Trzeba zaznaczyć, że „słabo dodatni” wynik ANA może wystąpić również u zdrowych osób i sam w sobie nie świadczy o chorobie. Ujemny wynik ANA, zwłaszcza jeśli powtórzy się po pewnym czasie, często wystarcza do wykluczenia układowej choroby tkanki łącznej.

  • ANCA (przeciwciała przeciw cytoplazmie granulocytów obojętnochłonnych) – wskazują na układowe zapalenie naczyń krwionośnych.
  • aPl (przeciwciała antyfosfolipidowe) – występują w tzw. zespole antyfosfolipidowym, związanym ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych i położniczych (np. nawracających poronień). Zalicza się do nich przeciwciała antykardiolipinowe, przeciwko ß2-glikoproteinie-1 i antykoagulant toczniowy. Zespół antyfosfolipidowy często towarzyszy toczniowi układowemu – w chorobie tej należy oznaczyć miano aPl, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę, przed zastosowaniem estrogenów (np. w hormonalnej terapii zastępczej lub środkach antykoncepcyjnych), a także przed zabiegiem operacyjnym.

Stężenia składowych dopełniacza (głównie C3c, C4) – oznacza się w celu kontrolowania aktywności tocznia rumieniowatego układowego (zmniejszenie ich stężeń świadczy o zwiększeniu aktywności choroby).

HLA-B27 – jest markerem genetycznym grupy chorób, tzw. spondyloartropatii seronegatywnych (m.in. zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa i łuszczycowego zapalenia stawów). Badanie to wykonuje się raz w życiu. Dodatni wynik oznaczenia HLA-B27 uzyskuje się u około 8% populacji, z której tylko niektóre osoby chorują; nie świadczy więc od razu o chorobie, tak samo jak wynik ujemny jej nie wyklucza. Oznaczenie HLA-B27 jest przydatne u pacjentów z niepewnym rozpoznaniem, u których stwierdza się objawy choroby – dodatni wynik oznaczenia czyni rozpoznanie bardzo prawdopodobnym.

Stężenie kwasu moczowego oznacza się w przypadku podejrzenia dny moczanowej (zobacz: Dna moczanowa). Zwykle stwierdza się wówczas znaczne zwiększenie jego stężenia (hiperurykemię). Trzeba jednak pamiętać, że w trakcie ostrego napadu dny stężenie kwasu moczowego może być prawidłowe (dlatego z reguły konieczne jest powtarzanie oznaczeń). Sama hiperurykemia nie jest jeszcze chorobą – tylko u co piątej osoby ze zwiększonym stężeniem kwasu moczowego rozwija się dna moczanowa.

Inne badania

Lekarz może zalecić również wykonanie innych badań, np. w kierunku boreliozy i innych zakażeń, oznaczenia stężeń hormonów tarczycy, prolaktyny i witaminy D (w zależności od występujących objawów oraz podejrzewanej choroby).

Monitorowanie bezpieczeństwa leków

Monitorowanie bezpieczeństwa leków to bardzo ważny element bezpiecznego leczenia, szczególnie w przypadku chorób reumatycznych, w których leki przyjmuje się długotrwale i niekiedy w dużych dawkach. W zależności od stosowanej terapii wykonuje się różne badania; podstawowe to:

  • morfologia krwi
  • ocena czynności wątroby (zwykle ALT)
  • ocena czynności nerek (kreatynina).

Data utworzenia: 20.12.2011
Badania laboratoryjne wykorzystywane w reumatologiiOceń:
(3.31/5 z 26 ocen)
Wysłanie wiadomości oznacza akceptację regulaminu
    • Izabela
      2017-07-04 20:16
      Dziś byłam u reumatologa odmówił mi skierowania na badanie w kierunku boreliozy, twierdził że nie ma do tego uprawnieńodpowiedz
      • Aa
        2017-10-14 08:45
        Owszem ma... Reumstolodzy są specjalistami, którzy też zajmują się leczeniem boreliozyodpowiedz
    • Sarasara
      2017-05-14 23:06
      Witam, co oznacza test - P/ciala ds.DNA NCX IgG/elisa/ mam 331.44 IU/ml a norma jestodpowiedz
    • ULA
      2017-04-04 13:01
      Witam od pół roku bolą mnie stawy i mięśnie. Morfologia Ob i Crp Rf ok. Tarczyca ok. Enzymy wątrobowe ok. Borelioza wykluczona. Kreatynina ok. Ck ok. Ana 1 dodatni. Panel cały ujemny. Miano 1:1280. Bolą mnie nogi od kolana w dół. Czasem ciężko mi chodzić. Dopełniacze c3 i c4 w normie. Już nie wiem co robić. Reumatolog twierdzi że jestem do obserwacji raz w roku bo leczy się chorego człowieka a nie przeciwciała. Ja nie czuję się zdrową.odpowiedz
      • Małgosia
        2017-07-25 13:14
        Jestem lekarzem z prawie 50 -letnim stażem zawodowym . Proszę się nie "obserwować " przez rok tylko trzeba bezwzględnie dalej szukać przyczyny . Proszę oznaczyć poziom VitD3 , wykluczyć pasożyty , wykluczyć żółtaczkę typu C , zrobić badanie fosfatazy zasadowej i gammaglutamylotranspeptydazy, Proszę poprosić ortopedę o rezonans kręgosłupa. Wiem , że to bardzo trudne ale proszę znależc kogoś z lekarzy ,kto Pani pomoże postawić diagnozę .odpowiedz
      • Erik
        2017-07-24 23:12
        Witam Prosze blizej zainteresowac sie stowarzyszeniem SIDISodpowiedz
      • Alenka
        2017-04-09 13:12
        Dzień dobry Pani Ulo. Mam identyczne objawy jak Pani. Tylko dodatkowo mam przewlekła pokrzywke od 8 miesięcy. Najgorszy jest ten ból nóg. ANA tez wysoko dodatnie a pozostale wszystkie w panelu ujemne. A reumatolodzy twierdzą ze coś się tli ale na to żeby się wyklarowało potrzeba czasu. Ileż można się męczyć. To jest nie do zniesienia.odpowiedz
        • Anna Jankowska
          2017-10-12 15:12
          Pani Alenko, mam podobne objawy. Tzn przewlekłą pokrzywkę i obrzęk naczyniowo ruchowy. Nogi mnie nie bolą. Co Pani bierze na ta ta pokrzywkę? Aniaodpowiedz
        • Erik
          2017-07-24 23:12
          Witam Prosze blizej zainteresowac sie stowarzyszeniem SIDISodpowiedz
    • Anna
      2017-03-16 22:13
      Witam. od 6 miesięcy doskwiera mi ból mięśnia podłopatkowego z prawej strony, następnie po około 3 miesiącach ból pojawił się w lewym barku i całej obręczy barkowej(mięśni) a od dwóch tygodni promieniuje przy lewym udzie.Poza tym nie mam żadnych objawów. Wszystkie wyniki z krwi a wiec OB,CRP, morfologia, kreatynina,kwas moczowy, lipidogram, jonogram (sód i potas). Jedna rzecz która mnie zaniepokoiła to ANA miano świecenie ziarniste 1:320 (słabo dodatni wynik) i 1 lutego w proteinogramie beta 1 globuliny podwyższone o 0,5% pozostałe frakcje białek czyli alfa i gamma OK. Dodam że nie mam żadnych skórnych ani stawowych problemów. Proszę mi napisać co to może być?odpowiedz
    • Ilona
      2016-10-29 11:11
      Witam, mam pytanie: mam 45 lat, doskwierał mi ból stawów w okolicach obu kostek, śródstopia lewej nogi, obydwu nadgarstków, łokci - szczególny ból łokcia prawego promieniujący naprzemiennie w kierunku ramienia lub nadgarstka - wyniki badań to CRP 8,55, ALT w normie, RF w normie podwyższony kwas moczowy 6,58, nieco podwyższona kreatynina 0,95, nieco podwyższone limfocyty i zaniżone bazofile - ból utrzymywał się stale przez około 5 miesięcy. Mam wrażenie że samopoczucie względem nieustannego bólu stawów polepszyło się po zabiegu ginekologicznym czyszczenia macicy czy to możliwe?odpowiedz
      • Maria
        2016-11-17 12:46
        prosze zacząc leczyc sie w kierunku filbiomialgiodpowiedz
    • irena szweda
      2016-07-21 16:42
      mam crp podwyższone i przeciwciała przeciwjądrowe ana ?duo-hep-2 - oznaczenie jakościowe rozcieńcieczenie 1:100 wynik słabo dodatni i rodzaj świecenia ziarnistyodpowiedz
      • EWA C.
        2017-03-06 18:43
        Proszę dotrzeć do logicznego reumatologa, bowiem choroba układowa tkanki łącznej prawdopodobnie rusza maleńkim krokiem. Na tym etapie ( słabo+) odmówią Pani leczenia i dalszych badań. Wszystko szanowni reumatolodzy opierają na NORMACH i tego się trzymają. Bardzo proszę OBSERWOWAĆ wszelkie objawy u siebie i zrobić ponowne badania. Podwyższone ANA słabo+ i CRP pokazują o stanie chorobowym. ZAPALENIE to można śmiało stwierdzić u Pani. Czego ono dotyczy to już praca dla reumatologa i to praca tak na poważnie, proszę nie dać się zbyć i nie czekać aż ANA osiągną normę, która nakaże reumatologowi wykonać szerszy pakiet badań, przy tym mianie ANA szczegółowe badania mogą już coś podpowiedzieć. Proszę tego pilnować, jeżeli reumatolog nie wejdzie z Panią we współpracę już teraz to proszę go zmienić. POWODZENIA.odpowiedz
    • Monika
      2016-07-18 17:15
      Witam robiłam dzis morfologię i min dwa wskaźniki CRP i RF II. CRP wyszło w normie, natomiast RF - 74,1. Czy wskazuje to na RZS czy raczej obydwa wskaźniki powinny być podwyższone? Dodam ze reszta morfologii jest w normieodpowiedz

Publikacje, którym ufa Twój lekarz

Medycyna Praktyczna jest wiodącym krajowym wydawcą literatury fachowej. 98% lekarzy podejmuje decyzje diagnostyczne lub terapeutyczne z wykorzystaniem naszych publikacji.

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Aktualności

  • Program skoordynowanej profilaktyki złamań osteoporotycznych
    Liczbę chorych na osteoporozę szacuje się w kraju na 2,5 mln. Leczonych farmakologicznie jest ledwie ok. 10%. Sytuację może zmienić pilotażowy program skoordynowanej profilaktyki złamań osteoporotycznych, kóry został przedstawiony podczas 36. Konferencji Ordynatorów i Kierowników Poradni Reumatologicznych.
  • Polacy wiedzą co to jest osteoporoza, ale się nie leczą
    Polacy wiedzą co to jest osteoporoza, ale się nie leczą ani jej nie zapobiegają. Na ok. 2,7 mln osób, które prawdopodobnie chorują w naszym kraju na tę chorobę, leczy się jedynie 200 tys. – powiedziała w czwartek w Warszawie dr Maria Rell-Bakalarska.
  • W łuszczycy cierpienie chorego nie zależy od rozmiarów zmian
    W łuszczycy, która jest chorobą zapalną, nawet mniej rozległe zmiany, ale szczególnie położone, mogą sprawić, że pacjent cierpi fizycznie i psychicznie – przekonywali dermatolodzy i pacjenci we wtorek na konferencji prasowej w Warszawie.

Lekarze odpowiadają na pytania

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Leki

Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies